Direct naar inhoud

Oratie Elvira Loibl: ‘Ongelijke machtsverhoudingen spelen nog steeds door in de erfenis van interlandelijke adoptie’

Gepubliceerd op:

Hoe kunnen we het beste omgaan met het leed dat is veroorzaakt door misstanden en onregelmatigheden in het systeem van interlandelijke adoptie? Excuses zijn niet genoeg, aldus Elvira Loibl, bijzonder hoogleraar Erkenning, dialoog en herstel na interlandelijke adoptie. “Ongelijke machtsverhoudingen zijn nog steeds bepalend voor de manier waarop de erfenis vandaag de dag wordt aangepakt.”

Illustratie met een vrouw en een wereldbol


Elvira Loibl doet al meer dan tien jaar onderzoek naar interlandelijke adoptie. Ze promoveerde op een criminologische studie naar de factoren binnen het Duitse en Nederlandse adoptiesysteem die illegale interlandelijke adopties mogelijk maken en in de hand werken. Vorig jaar werd ze benoemd tot bijzonder hoogleraar op een leerstoel die is gevestigd door INEA expertisecentrum interlandelijke adoptie. Met haar leerstoel wil zij onderzoeken hoe deze machtsverhoudingen kunnen worden veranderd om betekenisvolle erkenning en herstel mogelijk te maken. Donderdag 19 november sprak ze haar inaugurele rede uit aan de Universiteit voor Humanistiek.

Structurele ongelijkheid

In haar rede schetst ze hoe het zo ver heeft kunnen komen. Wat in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw begon als een humanitaire daad, groeide uit tot een praktijk die kinderen en gezinnen grote schade berokkende. De structurele ongelijkheid tussen ontvangende landen en landen van herkomst werkte allerlei misbruik en onregelmatigheden in de hand.

Hoe fundamenteel dit was drong ook door tot Elvira Loibl tijdens haar promotieonderzoek. Aanvankelijk dacht ze nog dat er wettelijke maatregelen genomen konden worden tegen de misstanden van interlandelijke adoptie, maar hoe meer geadopteerden ze sprak en hoe dieper ze groef, hoe meer ze besefte dat de manier waarop het adoptiesysteem was georganiseerd misstanden en onregelmatigheden in de hand werkte.

In april 2024 besloot de Tweede Kamer om permanent te stoppen met interlandelijke adoptie in Nederland. Hiermee was het leed van betrokkenen niet voorbij. In de afgelopen zes decennia zijn meer dan 40.000 mensen vanuit het buitenland naar Nederland geadopteerd. Loibl: “Zij leven allemaal met de gevolgen van de maatregelen en beslissingen die decennia geleden over hen zijn genomen en die ook hun weerslag hebben op volgende generaties. Die gevolgen lopen uiteen en ervaren geadopteerden ieder op hun eigen manier.”

Verantwoordelijkheid

Hoe kunnen we recht doen aan het leed dat is veroorzaakt door misstanden en onregelmatigheden, op een manier die rekening houdt met de uiteenlopende levenservaringen en behoeften van geadopteerden? Deze vraag spelt op dit moment een grote rol in het verhitte debat over de erfenis van interlandelijke adoptie.

Elvira kijkt in haar onderzoek in het bijzonder naar de relatie tussen geadopteerden en staatsinstituties. Geadopteerden hebben inmiddels allerlei concrete eisen geformuleerd voor erkenning en genoegdoening, zoals hulp bij het zoeken naar hun afkomst en het herenigen met hun biologische families, het herstel van hun identiteit, of vergoeding van adoptiegerichte therapie. Hoewel sommige van deze maatregelen zijn ingevoerd, hebben veel geadopteerden toch het gevoel dat er niet echt naar hen geluisterd wordt.

Loibl: “Ze hebben niet het idee dat de staat bereid is om de volledige verantwoordelijkheid te nemen voor zijn rol in het verleden, ondanks de excuses die zijn aangeboden. Of, zoals een geadopteerde me vertelde: ‘We worden nog steeds gezien als adoptiekinderen, zonder stem en zonder spoor.’ Sommige geadopteerden hebben daarom een rechtszaak aangespannen tegen de Nederlandse staat; maar ook in de rechtszaal worden zij geconfronteerd met ongelijke machtsverhoudingen.”

Transformeren

Een belangrijk uitgangspunt van de nieuwe leerstoel is dat geadopteerden geen homogene groep vormen. Loibl: “Het debat is sterk geëmotioneerd en gepolariseerd. Het is belangrijk om te beseffen dat er veel verschillende stemmen zijn in het debat, en dat deze niet eenduidig zijn en door elkaar heen lopen. Zelfs per individu. Een geadopteerde kan blij zijn met de kansen die opgroeien in Nederland gegeven heeft, en tegelijk worstelen met zijn of haar identiteit.”

Met haar leerstoel wil Loibl onderzoeken hoe ongelijke machtsverhoudingen nog altijd doorwerken in de manier waarop de erfenis van interlandelijke adoptie wordt aangepakt. Daarbij staan drie vragen centraal:

Uiteindelijk wil Loibl onderzoeken hoe deze machtsverhoudingen kunnen worden getransformeerd: “Ik hoop dat we deze zodanig kunnen veranderen dat geadopteerden meer invloed krijgen op de manier waarop het verleden wordt begrepen en aangepakt. Daar wil ik graag aan bijdragen via deze leerstoel.”

Download oratie

Een download naar de oratie is beschikbaar op deze webpagina halverwege december.

Prof.dr. Elvira Loibl is bijzonder hoogleraar aan de UvH en universitair docent Criminologie en Strafrecht aan de Universiteit Maastricht. In 2019 promoveerde ze op het proefschrift: The Transnational Illegal Adoption Market: A Criminological Study of the German and Dutch Intercountry Adoption Systems. De bijzondere leerstoel aan de UvH is gevestigd door INEA expertisecentrum interlandelijke adoptie.