Aanraken als unieke bron van kennis
Marloeke van der Vlugt promoveert als eerste op artistiek onderzoek in de samenwerking tussen HKU en UvH
Als aanraken het vertrekpunt vormt voort kunst, en niet het kijken en luisteren, dan komt er ruimte voor andere vormen van kennis en weten. Dat laat Marloeke van der Vlugt van de Hogeschool voor de Kunsten HKU zien in haar proefschrift Touching (the) Strangeness – Exploring Touching as methodology in artistic research, dat ze op 19 mei verdedigde aan de Universiteit voor Humanistiek.
Kunstenaar en HKU-docent Marloeke van der Vlugt is de eerste onderzoeker die promoveert in het samenwerkingsverband tussen HKU en UvH, Meaningful Artistic Research, die het mogelijk maakt om een academisch promotietraject in artistiek onderzoek te volgen. Haar artistiek onderzoeksproject richt zich op de vraag: Wat gebeurt er wanneer kunst niet alleen bekeken wordt, maar ook aanraakt?
De impact van aanraken
Marloeke: “De tastzin is een van de belangrijkste zintuigen waarmee we geboren worden. Maar terwijl we als baby nog alles vastpakken en in onze mond steken, wordt ons dat razendsnel afgeleerd. ‘Niet aankomen’ is een veel gehoord zinnetje uit onze jongste jaren. Ook in de kunst wordt de esthetische afstand gepromoot, en hebben kijken en luisteren een veel prominentere rol gekregen. In musea ligt alles keurig in een glazen kastje en bij voorstellingen zit het publiek op gepaste afstand van de performers. En dat terwijl er bijna geen directere ervaring met zoveel impact is als aanraken.”
Met haar kunstprojecten en onderzoek creëert Van der Vlugt hernieuwde aandacht voor aanraken, niet alleen voor haar publiek, maar ook voor zichzelf als maker: “Hoe raak ik deze wereld aan en hoe raakt de wereld mij aan?” De afgelopen jaren organiseerde en onderzocht ze verschillende kunstinstallaties en projecten, alleen en met anderen, waarin ze steeds weer haar rol als kunstenaar, docent en onderzoeker afwisselde en combineerde.
Touching (the) strangeness
Hierbij stond verdieping van het concept Touching (the) Stangeness steeds centraal. “Met strangeness doel ik op de ervaring dat het lichaam soms zijn eigen koers vaart – onvoorspelbaar, niet volledig te controleren, bewegend voorbij de wil. Het zijn tekenen dat het lichaam een eigen kennis heeft. Fenomenologisch sluit dit aan bij het geleefde lichaam dat zich soms als ‘de ander’ laat voelen; biologisch resoneert het met het autonoom zenuwstelsel dat ons voortdurend bijstuurt, vaak buiten de bewuste wil om. Wat gebeurt er als je die bewegingen niet wegdrukt, maar waarneemt en onderzoekt wat er vrijkomt in de onvoorspelbaarheid?”
In een tijd waarin aanraken wordt geassocieerd met risico en taboe, zoekt Marloeke juist naar manieren om tactiele sensaties te activeren. Uiteindelijk stelt ze in haar proefschrift niet de vraag wat Touching betekent, maar wat Touching kan doen: hoe het zintuiglijke aandacht herijkt, weerstand biedt aan de reductie van aanraken tot risico of taboe, en paden opent voor belichaamd onderzoek in kunst, onderwijs en zorgethische praktijken.
Tentoonstelling in Landhuis Oud Amelisweerd
Aansluitend op de promotie werd de tentoonstelling Touching (the) Strangeness geopend in Landhuis Oud Amelisweerd. Deze toont een selectie van de experimenten die Marloeke tijdens haar onderzoek heeft ontwikkeld. In de tentoonstelling ontvouwt zich een relationele, tijdsgebonden, belichaamde kunstpraktijk, waarin vragen rondom zorg en ethiek meespelen. De tentoonstelling is nog t/m 31 mei te bezoeken.
Marloeke van der Vlugt
Kunstenaar en HKU-docent Marloeke van der Vlugt (1971) studeerde in 1997 cum laude af aan de opleiding Theaterwetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam met een artistiek onderzoek naar de relatie tussen kostuum, scenografie, video en beweging. In 2019 begon Marloeke een nieuwe fase in haar artistieke carrière: haar artistieke promotieonderzoek op het kruispunt van Beeldende Kunst, Performance en Scenografie, dat onze esthetische interactie met materialiteiten (lichamen, objecten, ruimtes) onderzoekt door de lens van aanraken.
Lees meer over het project op de website van de HKU: promotieonderzoek Touching (the) Strangeness | HKU