‘Dit vak geeft studenten de taal om het over sociaal onrecht te hebben’

Universitair docent Melissa Sebrechts en masterstudent Humanistiek Sara Franco vertellen over het vak Pursuing Social Justice.

Melissa: “In het Engelstalige vak Pursuing Social Justice behandelen we de theorieën van Axel Honneth en Nancy Fraser over sociale rechtvaardigheid. Volgens deze politiek filosofen gaat het steeds om drie dimensies: economisch, sociaal-cultureel en politiek. In het vak passen studenten de theorieën van Honneth en Fraser toe op actuele maatschappelijke vraagstukken zoals klimaatverandering, migratie of onzekerheid over werkgelegenheid.”

Sara: “Ook in andere vakken hebben we het gehad over vergelijkbare maatschappelijke thema’s, maar de manier waarop we ze in dit vak benaderen is voor mij nieuw. Zelf vind ik sociale rechtvaardigheid een heel interessant onderwerp, en dit vak geeft me een nieuw perspectief om te kijken naar kwesties die nu in de samenleving spelen.

In de werkgroep die bij het vak hoort behandelen we verschillende onderwerpen zowel theoretisch als ook vanuit onze eigen ervaringen. Zo zie je hoeveel je perspectief gekleurd is door je eigen levenservaringen.”

Reflectie

Melissa: “Ik ben ervan overtuigd dat de verbinding met persoonlijke ervaringen studenten helpt om op een dieper niveau te leren en kennis op te doen. Sociale rechtvaardigheid gaat ons allemaal aan, het zit in hoe we ons tot elkaar en de wereld om ons heen verhouden. Ik beschouw de groep studenten als een soort microkosmos: wat buiten de universiteit gebeurt, gebeurt voor een deel binnen de groep ook. Denk bijvoorbeeld aan verschillen in gender, sociaaleconomische of culturele achtergronden, en hoe dat invloed heeft op wie ruimte durft innemen en wie niet. Reflectie is naar mijn idee een wezenlijk deel van het leren over sociale rechtvaardigheid.”

Sara: “Het is niet voor niets dat mensen weinig spreekruimte ervaren. Het persoonlijke is direct gerelateerd aan het politieke.”

Melissa: “Ik hoop dat studenten dat inzicht meenemen in hun loopbaan, bijvoorbeeld als geestelijk verzorger. Je kunt het leed van mensen niet behandelen als een uitsluitend individuele  kwestie. Het heeft altijd ook te maken met maatschappelijke machtsstructuren. Ik kan me voorstellen dat het lastig kan zijn om dat verband in het oog te houden als je één-op-één-gesprekken met mensen voert. Daarom is het goed om je er heel bewust van zijn.”

Verschillende stemmen

Melissa: “In elke werkgroep faciliteren studenten zelf een groepsgesprek. Elke les leidt een groepje een groepsgesprek van een uur over een bepaald thema, waarin ze persoonlijke en professionele ervaringen verbinden aan het thema van de week.”

Sara: “Ons groepje heeft een gesprek over klimaatverandering gefaciliteerd in de vorm van een rollenspel, waarbij studenten zich moesten inleven in de ervaringen van anderen. We hebben als voorbeeld een onrechtvaardige situatie genomen, waarin een groot bedrijf kleine boeren onder druk zet om één bepaald gewas te bouwen, zoals in verschillende delen van de wereld gebeurt. We gaven de verschillende partijen een stem: de boeren, de natuur, het bedrijf en de Verenigde Naties. We probeerden het grote vraagstuk met behulp van die concrete stemmen beter bespreekbaar te maken. Dat maakte de ongelijkheid heel duidelijk van de verschillende posities, en daarmee ook van machtsstructuren. Denk maar aan een boer die het tegen een multinationaal bedrijf moet opnemen.”

Melissa: “De gedachte achter de groepsgesprekken is dat studenten op die manier een dieper begrip krijgen van de complexiteit van de thematiek. Wat houdt het in als je het recht van de boer op zijn land wilt erkennen? Hoe kan hij zijn stem laten gelden als de rechtstaat daarvoor geen ruimte biedt? Het kan bij studenten hard aankomen als ze zich realiseren wat dat betekent. Het zijn geen rooskleurige uitzichten.”

Sara: “In de werkgroep zijn we ons ervan bewust geworden dat ook wij slechts bepaalde stemmen vertegenwoordigen, en dat we nog veel andere stemmen missen. We praten zo snel óver mensen die er niet zijn. Het is goed om erbij stil te staan wáárom zij er niet zijn.”

Melissa: “Dat is tegelijk ook de moeilijkheid ervan. Enerzijds willen studenten meer frictie, anderzijds is die moeilijk te bewerkstelligen omdat een bepaalde groep studenten nooit alle perspectieven en ervaringen kan vertegenwoordigen. We hebben in de werkgroep er ook over gehad hoe ingewikkeld het kan zijn om met een totaal ander perspectief om te gaan. Daarom hebben we op het initiatief van de studenten met kleine rituelen gezocht naar onderlinge verbinding.”

Sara: “Je wilt ruimte geven voor meningsverschillen, en toch blijkt het in de praktijk vaak moeilijk om het gesprek erover te voeren. Tegelijk is het heel leerzaam.”

Wetenschappelijke basis

Sara: “Momenteel loop ik stage bij een zorginstelling. Daar zie ik heel duidelijk de weerslag van maatschappelijke structuren en politieke macht op de manier waarop zorg is georganiseerd. De vraag is dan hoe je als zorgverlener met structuren omgaat die je niet zomaar kunt veranderen. Ook in de klas hebben we het over onderwerpen waarvan je zwaarmoedig of moedeloos kunt worden, maar ik vind het goed dat er ruimte is om het over die zwaarmoedigheid te hebben en je te realiseren hoe die weer samenhangt met de manier waarop de maatschappij is georganiseerd.”

Melissa: “Als docent vind ik het belangrijk om sociale rechtvaardigheid constructief te benaderen: hoe kun je rechtvaardigheid wél bewerkstelligen? Ik hoop dat dit vak kritisch ingestelde studenten een taal geeft om hun kritiek op de samenleving wetenschappelijk te kunnen argumenteren.”