Rituelen bij verlies, rouw en transitie
Verlies is een universele menselijke ervaring en toch beschikken we vaak niet over de rituelen die ons helpen om betekenis te geven aan zulke ingrijpende veranderingen. In deze module verkennen we de kracht van rituelen als instrument voor persoonlijke en maatschappelijke rouw en transformatie.
We kijken daarbij verder dan de klassieke context van overlijden en uitvaarten. Hoe neem je afscheid van een baan, een levensfase, een ideaal, een privilege of een toekomstbeeld? Welke rituelen kunnen helpen bij collectieve ervaringen van verlies, trauma (denk aan toeslagen, jeugdzorg of Groningen) of niet-erkende geschiedenis (denk aan misbruik, slavernij of suïcide)? Over wie en wat wordt er wel of niet gerouwd? Bij welke gebeurtenissen zouden wij meer ruimte moeten maken om te rouwen? En welke nieuwe rituelen heeft onze samenleving nodig?
Tijdens de module verbinden we inzichten uit antropologie, cultuurwetenschap en ritual studies met actuele maatschappelijke vraagstukken. We onderzoeken hoe rituelen functioneren, welke betekenissen zij dragen en hoe zij kunnen bijdragen aan heling, verbinding en herstel op individueel en collectief niveau.
Opbouw
Deze module combineert theoretische verdieping met praktische toepassing; masterclasses en practica. Theoretische kaders zij essentieel om persoonlijke ervaringen en grotere maatschappelijke vraagstukken bij elkaar te brengen. Zo bekijken wij ons ‘cultureel archief’ om onze zelfkennis te vergroten, een voorwaarde om rituelen in hun maatschappelijke en politieke context te kunnen plaatsen, maar ook zelf rituelen van betekenis te kunnen maken. Wij experimenteren met het ontwerpen, begeleiden en vernieuwen van rituelen voor momenten van overgang en verandering.
Aan het einde van de module hebben deelnemers niet alleen een stevig theoretisch fundament, maar ook een concreet ritueel ontwerp ontwikkeld dat inspeelt op de uitdagingen van onze tijd.
Docenten
Coördinator van deze module is prof. dr. Nicole Immler. Zij is werkzaam als hoogleraar Geschiedenis en Cultuurwetenschap aan de UvH en opleidingsdirecteur van de Celebrantenopleiding. In haar onderzoek Narratives of (In)justice brengt zij in beeld hoe verschillende (migranten)groepen in het postkoloniale en naoorlogse Nederland een impuls hebben gegeven aan het pluriform worden van rituelen. Herinneringen over de generaties spelen hierin een belangrijke rol. In de opleiding gaat Nicole Immler daarom niet alleen in op persoonlijke maar ook op collectieve rituelen.
Gastdocenten zijn: Mercedes Zandwijken (samenlevingstherapeut en oprichter en directeur van de Stichting Keti Koti tafel), Iris Carta (ritueel ontwerper), Brechje Jeuken (celebrant bij levensceremonies en ritueelbegeleider) en Bianca Lugten (docent reflectievaardigheden).