Wat leerde corona ons over menselijkheid?
Deze week richt de parlementaire enquêtecommissie Corona zich op de impact van de pandemie op de zorg. Onderzoekers van de Universiteit voor Humanistiek hebben in de afgelopen jaren verschillende studies uitgevoerd naar de morele, sociale en existentiële gevolgen van deze pandemie.
Bezoekbeperkingen, uitgestelde zorg, het weggevallen van ondersteuning en sociale isolatie hadden ingrijpende gevolgen voor de kwaliteit van leven en het welzijn van vele kwetsbare groepen in de samenleving. Hoe blijft menselijkheid overeind in een zorgsysteem dat onder crisisdruk vooral efficiënt moet functioneren? Onderzoekers van de UvH lieten in een reeks onderzoeken zien hoe de coronacrisis doorwerkte in uiteenlopende leefwerelden: van verpleeghuizen en gehandicaptenzorg tot palliatieve zorg en het leven van ongedocumenteerde mensen.
Hoogleraar Zorgethiek en directeur Onderzoek Carlo Leget: “Een van de centrale inzichten uit alle onderzoeken die we uitvoerden is dat kwetsbaarheid tijdens de pandemie vaak werd gedefinieerd als medisch risico, maar dat is te beperkt. Juist in crisistijd moet beleid zorgzaam zijn en oog houden voor menselijke waarden. De coronacrisis blijkt daarmee niet alleen een toets voor crisismanagement, maar ook een spiegel voor hoe Nederland zorg, afhankelijkheid en waardigheid definieert.”
Een belangrijk terugkerend thema is dat morele afwegingen tijdens de pandemie vaak impliciet bleven. “Beslissingen over bezoekverboden, triage of uitgestelde zorg werden vooral technisch of epidemiologisch gelegitimeerd, terwijl de morele impact minder zichtbaar was. Dit leidde voor zorgverleners tot spanningen tussen protocollen en professionele intuïtie.”
In het integrale rapport Zorgzaam uit de crisis, uitgevoerd in opdracht van ZonMw zijn de inzichten uit de onderzoeken vertaald naar vijf uitgangspunten voor toekomstig beleid. De kern daarvan is dat crisisbeleid niet alleen effectief moet zijn, maar ook zorgzaam, expliciet in waardenafwegingen en ingebed in relationele zorgpraktijken. Het rapport biedt daarmee een kader voor professionals om crisisbeleid te toetsen op zorgzaamheid.
Overige onderzoeken over corona en de impact op de zorg
- Gustaaf Bos en Wietske Verhagen onderzochten de dagelijkse leefwereld van mensen met een verstandelijke beperking tijdens COVID-19. Hun onderzoek laat zien hoe maatregelen zoals bezoekbeperkingen, dagbestedingssluitingen en afstandsregels diep ingrepen in het dagelijks leven en legt bloot hoe sterk de kwaliteit van leven in deze groep afhankelijk is van directe nabijheid, vertrouwde routines en relationele continuïteit — en hoe kwetsbaar die worden in crisistijd.
Lees meer over het onderzoek Samen verder na de crisis. - Prof. Femmianne Bredewold richtte zich op sociale inclusie, zorgnetwerken en de positie van mensen met een verstandelijke beperking tijdens de pandemie. Dit onderzoek laat zien hoe snel toegang tot dagbesteding, ondersteuning en sociaal contact wegviel, en hoe sterk mensen afhankelijk bleken van informele netwerken en begeleiders. Haar onderzoek maakt zichtbaar dat kwetsbaarheid niet alleen gaat over gezondheid, maar ook over afhankelijkheid van relaties, routines en nabijheid.
Lees meer over het onderzoek COVID-19 IDD. - prof. Anne Goossensen richtte zich op onderzoek over de laatste levensfase tijdens COVID-19. Haar onderzoek laat zien hoe bezoekrestricties en isolatiemaatregelen diepe sporen nalieten bij patiënten, families en zorgverleners.
Lees meer over het onderzoek CO-LIVE.