Beluister de podcast over excuses over historisch onrecht
De excuses van premier Jetten aan de Molukse gemeenschap van zondag 21 juni passen in een trend. Nederland biedt de laatste jaren steeds vaker excuses aan voor onrecht dat burgers is aangedaan. Vraag is: wat zijn die waard en hoe doe je het goed? Elisabeth Steinz van NOS Dit is de Dag ging in gesprek met Niké Wentholt van de Universiteit voor Humanistiek, die onderzoek doet naar erkenning en rechtvaardiging van institutioneel onrecht.
In de podcast vertelt Niké aan de hand van fragmenten van verschillende excuses hoe gekozen woorden, momenten of vormen soms goed en soms ook juist helemaal niet goed werken. Zo komen niet alleen de excuses aan de eerste generatie Molukkers van afgelopen zondag voorbij, maar geeft ze ook een reflectie op de excuses over het Nederlands slavernijverleden van eerst premier Rutte en later koning Willem Alexander.
Herstel van relaties
“Excuses moeten proberen om een relatie te herstellen. Door het historisch onrecht is iets beschadigd, een leven, een lichaam, maar ook een relatie. Excuses moeten dus over de relatie gaan.” Woorden en taal zijn hierbij belangrijk, maar het is wel van belang dat het gaat om een doorleefde intentieverklaring en meer is dan een goed voorbereide speech. Het gaat ook om de invulling die je vervolgens geeft aan excuses. “We hebben de neiging om gebeurtenissen als ‘een foutje’ te zien, maar het woord historisch onrecht laat zien dat er een systeem is en dat het niet iets is wat één of tien mensen is gebeurd, maar wat een hele bevolkingsgroep is aangedaan. Bovendien gaat het niet alleen om het verleden, maar om hoe dat onrecht voortduurt in het nu.”
De excuses rondom de genocide in Srebrenica en de Toeslagenaffaire laten zien waar het ook fout kan gaan. Hoe timing van belang is, en het daadwerkelijk verantwoordelijkheid nemen voor je eigen rol en optreden. Niké laat zien hoe er geleerd wordt door de excuses van de afgelopen jaren. “Het feit dát ze er zijn is goed nieuws. Herstel is een proces en ook in dit proces worden fouten gemaakt.”
Niké Wentholt doet onderzoek en geeft onderwijs over mensenrechten, transformatieve rechtvaardigheid, en erkenning – het liefst in relatie tot de Westelijke Balkan. Voor het Dialogics of Justice-team zoekt ze uit hoe mensen in vier casussen van Nederlanders institutioneel onrecht erkenning en rechtvaardigheid zoeken. Specifiek kijkt ze naar de Nederlandse omgang (en het gebrek daaraan) met de genocide in Srebrenica.