Sociale steun en post-traumatische stress in beroepen met een hoog risico

Sommige professionals, zoals politieagenten, brandweermensen of ambulancepersoneel, worden bijna dagelijks blootgesteld aan potentieel traumatische ervaringen. Sociale steun kan een belangrijke beschermende factor zijn tegen het ontstaan van klachten. Dit werkt niet bij elke groep op dezelfde manier, ontdekte psycholoog Renate Geuzinge. Op 28 januari 2026 verdedigde ze haar proefschrift Horizontal versus vertical social structure of high-risk occupations: the role of the social environment in the risk of traumatization aan de Universiteit voor Humanistiek.

Professionals in zogenaamde hoog-risico beroepen zijn getraind om kalm te blijven en bepaalde emotionele reacties te onderdrukken in crisismomenten. Later kan dit alsnog tot klachten leiden. Ongeveer één op de vijf hulpverleners in dit soort beroepen krijgt te maken met symptomen van post-traumatische stress. Er zijn aanwijzingen dat sociale steun een belangrijke beschermende factor is tegen het ontstaan van een post-traumatische stressstoornis (PTSS), alleen is er nog veel onduidelijk over de precieze werking.

Sociale omgeving

Renate Geuzinge onderzocht welke rol de sociale omgeving speelt in het risico op traumatisering in verschillende organisaties met hoog-risico beroepen. Ze deed etnografisch onderzoek bij politie, brandweer, defensie en ambulancediensten, en op de spoedeisende hulp, in operatiekamers en op intensive-care afdelingen van ziekenhuizen. Ze identificeerde er twee verschillende sociale structuren. Het is goed om in preventieprogramma’s en trauma-therapieën rekening te houden met deze verschillen, aldus Geuzinge.

Politie, brandweer en defensie kennen een overwegend verticale sociale structuur. Professionals daarin vormen familieachtige, hiërarchische verbindingen, voornamelijk binnen hun organisatie. Daarbij worden groepseenheid en een duidelijke ‘wij-versus-zij’-mentaliteit benadrukt. Deze sterke banden, vooral met leidinggevenden, kunnen beschermend zijn, maar ze creëren ook een kwetsbaarheid. Wanneer relaties binnen de organisatie een bron van stress zijn of wanneer de professional het beroep verlaat, valt de belangrijke beschermende factor tegen PTSS weg en wordt het risico op mentale gezondheidsproblemen groter.

Kwetsbaarheid

Dit contrasteert met de meeste andere beroepen in de samenleving die een meer horizontale sociale structuur kennen. Daarin vormen professionals brede sociale verbindingen binnen de samenleving; ze bewegen zich in meerdere groepen tegelijk. Ze lijken hierdoor minder kwetsbaar. Als de steun vanuit de ene groep wegvalt, is er nog de steun vanuit een andere hoek. Ook waarderen zij individualiteit en autonomie meer, en is er minder een ‘wij-versus-zij’.

De sociale structuur heeft ook invloed op de manier waarop professionals zich emotioneel verhouden tot patiënten en/of burgers. Professionals in een verticale sociale structuur zijn vatbaar voor het ervaren van onverwachte momenten van identificatie met slachtoffers, als de ‘wij-versus- zij’ om een of andere reden plotseling wegvalt. Die momenten kunnen intense emotionele stress uitlokken, waardoor de kans op trauma-gerelateerde mentale problemen toeneemt. Deze effecten zijn sterker als de professionele socialisatie heeft plaatsgevonden tijdens de vormende jaren van de adolescentie.

Renate Geuzinge is psychotherapeut en gz-psycholoog, gespecialiseerd in chronische traumatisering.

Proefschrift

Renate Geuzinge, Horizontal versus vertical social structure of high-risk occupations: the role of the social environment in the risk of traumatization, ISBN/EAN:978-94-6473-998-5

Zie ook onze Research Portal.