Het belang van kinderwensverkenning bij mensen in kwetsbare omstandigheden

Bij mensen in kwetsbare omstandigheden is het belangrijk om stil te staan bij de vragen en behoeften die spelen rondom een kinderwens. Wil je hen als zorgprofessional passend ondersteunen, dan probeer je de ruimte te vergroten die zij ervaren om een keuze te kunnen maken, zo betoogt bijzonder hoogleraar Hilmar Bijma in haar oratie die ze 13 maart uitsprak aan de Universiteit voor Humanistiek.

Gynaecoloog Hilmar Bijma is bijzonder hoogleraar Kinderwensverkenning op een leerstoel die is ingesteld door GGD GHOR Nederland in het kader van het programma ‘Nu Niet Zwanger’. Dit programma ondersteunt cliënten en traint professionals in het voeren van open gesprekken over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. De titel van Bijma’s oratie is ‘Kinderwens: een kantelpunt voor individu en maatschappij’.

Kantelpunt

Wereldwijd ontstaat bijna de helft van alle zwangerschappen onbedoeld. In Nederland gaat het om ongeveer één op de drie zwangerschappen. Juist in kwetsbare omstandigheden komen onbedoelde zwangerschappen vaker voor. Volgens Bijma laat dat zien hoe belangrijk het is dat mensen de ruimte krijgen om bewust stil te staan bij hun kinderwens.

In haar oratie verkent Bijma de uitdagingen en behoeften van mensen in kwetsbare omstandigheden rond deze eventuele kinderwens, de ondersteuning die daarbij nodig is en de kaders om deze ondersteuning te evalueren. Ze omschrijft de vraag of je nu wel of niet zwanger wilt worden als een kantelpunt in iemands levensloop. “Een kinderwens is een belangrijk moment in het leven waarin van alles samenkomt: persoonlijke keuzes, lichamelijke ervaringen, relaties en maatschappelijke omstandigheden.”

Ervaringsruimte

De ruimte die mensen ervaren om zwangerschap als mogelijkheid te overwegen en keuzes te maken noemt Bijma ‘ervaringsruimte’. In kwetsbare omstandigheden kan deze ervaringsruimte onder druk komen te staan. Stress, armoede, psychische problemen, relationele spanningen of eerdere traumatische ervaringen kunnen de manier beïnvloeden waarop mensen hun lichaam ervaren, hun toekomst zien en relaties aangaan. Als lastige omstandigheden zich opstapelen, kan ook de ruimte om bewust stil te staan bij een eventuele kinderwens kleiner worden.

Daarom pleit Bijma voor kinderwensverkenning: gesprekken waarin zorgprofessionals samen met vrouwen en mannen de ruimte creëren om stil te staan bij vragen rond kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. In relationele en trauma-sensitieve zorg kan de genoemde ervaringsruimte worden vergroot, waardoor mensen beter in staat zijn om weloverwogen keuzes te maken.

Bijma: “Wie investeert in goede zorg rond de kinderwens, investeert niet alleen in een zwangerschap, maar in gezondheid gedurende de levensloop en ook in de gezondheid van toekomstige generaties. Dan kan een kinderwens daadwerkelijk een kantelpunt worden, niet alleen voor mensen zelf, ook voor onze samenleving.”

Hilmar Bijma promoveerde op een onderzoek naar reproductieve besluitvorming bij foetale aandoeningen en verricht sindsdien onderzoek naar zorg rond zwangerschap in kwetsbare omstandigheden. Zij is ook werkzaam als gynaecoloog in het Erasmus MC, waar zij haar expertise inzet om de zorg verder te verbeteren.