Deze website maakt gebruik van cookies

Burgerschap en humanisering van de publieke sector

Korte omschrijving

Hoe bevorderen we volwaardig burgerschap en een meer humane publieke sector? Hieronder volgt een algemene introductie van de thema's waar onze onderzoekers zich mee bezig houden. U kunt ook een aantal concrete voorbeelden bekijken van onderzoeksprojecten.

Sociale rechtvaardigheid

De publieke sector krijgt een meer humaan karakter als we oog blijven houden voor sociale rechtvaardigheid en er naar streven om volwaardig burgerschap mogelijk te maken. Volgens Nancy Fraser is er sprake van sociale rechtvaardigheid als burgers in staat worden gesteld om op voet van gelijkheid deel te nemen aan de samenleving. Samen met Axel Honneth signaleerde Nancy Fraser drie voorwaarden die hiervoor nodig zijn: 


  • Herverdeling: Het is belangrijk om te organiseren dat alle burgers gelijke toegang hebben tot goederen en diensten. 
  • Erkenning: Dit gaat over het gezien en behandeld worden als volwaardige burgers met gelijke rechten, die waardigheid en respect verdienen en sociale inclusie ervaren. 
  • Representatie houdt in dat burgers een stem hebben en dat er naar hen wordt geluisterd. Het vereist democratische praktijken en structuren, die ervoor zorgen dat mensen zich vertegenwoordigd weten en dat ze in staat worden gesteld om hun stem te verheffen.

Erkenning

Het onderzoek van de leerstoelgroep richt zich vooral op erkenning en representatie. Herverdeling is in het onderzoek wel relevant, maar het blijft meestal op de achtergrond. Ook verkennen onderzoekers de kritiek van filosoof Hartmut Rosa op de concepten. Rosa stelt voor om voor het begrip ‘erkenning’ een ander concept te gebruiken, namelijk ‘resonantie’, oftewel ‘ervaring van weerklank’. 


Erkenning gaat over vragen als: Onder welke condities ervaren mensen dat ze meetellen in de samenleving? Welk beleid in bijvoorbeeld de bijstand of zorg voor mensen met beperkingen leidt tot erkenning, en omgekeerd: welk beleid leidt tot vernedering, miskenning, en aantasting van menselijke waardigheid? Hoe krijgen mensenrechten in beleid en organisaties vorm en hoe draagt dit bij aan erkenning? Wat voor beleid en wat voor praktijken dragen er toe bij dat mensen die slachtoffer zijn mensenrechtenschendingen (door bijvoorbeeld oorlogen, vervolging, ecocide of kolonialisme) erkenning krijgen en ervaren?

Representatie

Representatie gaat over vragen als: Wat voor praktijken en wat voor beleid draagt bij aan zeggenschap van bijvoorbeeld buurtbewoners, bijstandsgerechtigden of cliënten van zorginstellingen? Hoe kunnen slachtoffers van mensenrechtenschendingen een effectieve stem krijgen en gehoord worden in beleid dat hun leed erkent en compenseert? Hoe kunnen burgers in (dialoog met) bestaande en nieuwe democratische instituties en praktijken een effectieve stem krijgen en gehoord worden? Wat belemmert en bevordert democratische interacties tussen burgers onderling en tussen burgers en bestuurders?  

Theorie en praktijk

Met ons onderzoek willen we bijdragen aan bevordering van sociale rechtvaardigheid en daarmee volwaardig burgerschap in en middels publieke organisaties en instellingen, zoals welzijnsorganisaties, zorgorganisaties, lokale overheden en organisaties van burgers.  Het onderzoek wordt meestal uitgevoerd in samenwerking met betrokkenen, zoals (organisaties van) cliënten, professionals, managers. 

We combineren hierbij conceptueel en theoretisch onderzoek naar idealen van goede dienstverlening en goed burgerschap, met sociologisch onderzoek naar de wijze waarop idealen in de praktijk werken, en historisch onderzoek naar hoe idealen en praktijken evolueren en veranderen en hoe ze (soms langdurig) effect hebben in de levens van mensen. In ons sociologisch en historisch onderzoek richten we ons vooral op de interacties tussen burgers onderling, en tussen burgers en in publieke organisaties werkzame professionals. 


We richten ons met name op vier terreinen: herziening van de verzorgingsstaat, herijking van lokale en alledaagse democratie en mensenrechten. 

Herziening van de verzorgingsstaat

De verzorgingsstaat is voortdurend in beweging: er ontstaan voortdurend nieuwe beleidsideeën en praktijken. Daarmee veranderen ook de hierboven besproken praktijken van herverdeling, erkenning en representatie. De afgelopen jaren ontstonden nieuwe idealen zoals ‘zelfredzaamheid’ en ‘sociale inclusie’. Wij onderzoeken dit soort veranderingen op twee manieren: conceptueel (wat zijn de veranderende beleidsidealen) en empirisch (hoe veranderen bijvoorbeeld praktijken van zorg, welzijn en re-integratie, en hoe veranderen noties over burgerschap en professionaliteit).  


We behandelen vragen als: Wat is voor mensen met beperkingen volwaardig burgerschap? Wat is voor hen de betekenis van sociale inclusie, en hoe kan sociale inclusie vormgegeven worden? Wat is waardige zorgverlening voor mensen met multi-problematiek? Wat is een rechtvaardige bijstand: Wat ervaren mensen in de bijstand als (on)rechtvaardig en hoe helpen rechtvaardigheidstheorieën ons om hun ervaringen te duiden en bij te dragen aan denken over een meer rechtvaardige bijstand? Wat betekenen veranderende verhoudingen tussen vrijwilligers en professionele krachten in zorg en welzijn voor erkenning van beide groepen? Wat is de betekenis van ervaringsdeskundigheid voor de erkenning van mensen die op langdurige zorg of hulp zijn aangewezen? Hoe veranderen verhoudingen tussen burgers en sociaal werkers, en hoe verandert de professionaliteit van sociaal werkers?

Herijking van lokale en alledaagse democratie

Ook onze democratie is volop in beweging. Aan de ene kant is onze samenleving de afgelopen decennia in veel opzichten meer democratisch geworden. Er is bijvoorbeeld veel aandacht voor vernieuwing van de democratie, vooral op lokaal niveau. Alledaagse interacties tussen professionals en burgers/ cliënten in publieke organisaties zijn meer gelijkwaardig en horizontaal; opinies en ervaringen van burgers tellen meer dan ooit. Ook ontwikkelen zich veel nieuwe vormen van burgerparticipatie, variërend van burgerfora en lokale referenda tot en met burgerinitiatieven. Lokale overheden stimuleren dergelijke lokale democratische vernieuwingen van harte, in de hoop dat burgers zich daarmee meer eigenaar voelen van de publieke zaak en zich meer en beter vertegenwoordigd voelen. 


Anderzijds is er ook veel scepsis over de stand van onze democratie, en zijn er veel zorgen over gebrekkige representatie, en verlangen naar autoritaire leiders.


In ons onderzoek kijken we naar interacties tussen burgers onderling en tussen burgers en bestuurders of professionals in vernieuwde democratische praktijken. In hoeverre en op welke wijze bieden nieuwe vormen van democratie en nieuwe horizontale verhoudingen burgers erkenning en representatie? Hoe verlopen interacties tussen burgers, bestuurders en professionals in dat opzicht? In hoeverre zijn bijvoorbeeld burgerinitiatieven te begrijpen als een nieuwe vorm van representatie en een nieuwe vorm van democratie? 

Mensenrechten als erkenningspraktijk

Mensenrechten zijn de afgelopen decennia geëvolueerd van abstracte richtlijnen tot ‘social imaginaries’: moreel geladen verhalen die tot de verbeelding spreken en mensen motiveren om sociale rechtvaardigheid te bevorderen. Ons onderzoek richt zich met name op de alledaagse vertaling en beleving van mensenrechten en daarmee verwante vormen van rechtvaardigheidsstreven. Wat is bijvoorbeeld de inspirerende werking van Sustainable Development Goals (SDG’s): wat betekenen zij voor lokale actoren in wijken en buurten en onder welke voorwaarden kunnen zij als ‘social imaginary’ meer tot de verbeelding spreken en tot actie aanzetten? Ook doen we onderzoek naar hoe slachtoffers van mensenrechtenschendingen in het verleden, erkenning kunnen krijgen en ervaren. Onder welke voorwaarden bieden bijvoorbeeld juridische procedures tegen oorlogsmisdadigers of staten die daarvoor verantwoordelijk zijn, erkenning aan slachtoffers? Waardoor biedt financiële compensatie (herverdeling) vaak weinig tot geen erkenning? En in hoeverre is resonantie hier een beter ideaal dan erkenning?


Bekijk een overzicht van de onderzoekers in deze groep.
Bekijk een overzicht met voorbeelden van onderzoeksprojecten.