Deze website maakt gebruik van cookies

M1-HUM1: Humanisme en geestelijke weerbaarheid (19-20)

Studie-

onderdeel

Humanisme en geestelijke weerbaarheid

Engelse titel

Humanism and Resilience 

Code

M1-HUM1

Leerlijn

Levensbeschouwing

Studiejaar

Masterjaar 1

Onderwijs-

periode

I

Omvang

7,5 ECTS

Taal

Nederlands

Examinator

Prof. dr. Joachim Duyndam

Docenten

Prof. dr. Joachim Duyndam, dr. Willeke Los, drs. Lotte Huijing

LeerdoelenNa afloop van deelname aan M1-HUM1 Humanistische tradities 1 volgens de eisen (hoor/werkcolleges, praktijkonderzoek in werkgroepen, zelfstudie) kan de student:
  1. het humanisme uitleggen als traditie(s) gericht op het bevorderen van geestelijke weerbaarheid of veerkracht in ruime zin, mede in relatie tot hedendaagse debatten over humanisme; (1a)
  2. vanuit de humanistieke deeldisciplines filosofie, geschiedwetenschap en (sociale) psychologie reflecteren op de wijze waarop humanistische tradities tot stand komen, resp. ge(re)construeerd kunnen worden, en op de betekenis van voorbeeldfiguren daarin (1b);
  3. betekenissen articuleren die (levende, historische, of fictionele) voorbeeldfiguren kunnen hebben voor zingeving en humanisering vanuit humanistisch perspectief (2a, 2c); 
  4. onderscheid maken tussen heteronome en autonome toepassingen van door voorbeeldfiguren en modellen belichaamde waarden en betekenissen (3a);
  5. zichzelf intellectueel en existentieel positioneren in humanistische tradities (3b, 5a); 
  6. en, mede daartoe, ZKM onderzoek doen bij zichzelf en (begeleidend) bij anderen (2a, 4a).
Korte

inhouds-

beschrijving

Dit vak gaat over humanisme. Daartoe stellen we ons vragen rond humanistische tradities. In hoeverre kunnen we zoiets als humanistische tradities onderscheiden; hoe ontstaan tradities en hoe worden ze gecreëerd; en hoe verhouden we ons tot (humanistische) tradities? Deze en dergelijke vragen worden behandeld door te focussen op bepaalde kernaspecten van cultureel en cultuurkritisch ‘doorgeven’ (traditie betekent letterlijk doorgeven), waarbij geestelijke weerbaarheid of veerkracht de inhoudelijke humanistische hoofdlijn vormt.

Deze inhoudelijke hoofdlijn impliceert de nader te onderzoeken hypothese dat humanisme erop gericht is de geestelijke weerbaarheid of veerkracht van mensen te bevorderen, in relatie tot de sociaal-culturele en historische context waarin dit humanisme optreedt. Onder geestelijke weerbaarheid wordt hier verstaan: het creatieve vermogen om in situaties van kwetsbaarheid, tegenkrachten of druk een menswaardige eigenheid (autonomie of autografie) in denken en handelen te realiseren en te bevorderen, bij zichzelf en bij anderen, met het oog op zingeving en humanisering.

De bovengenoemde kernaspecten via welke traditie of doorgeven in dit vak wordt benaderd, zijn:
  • Mimesis: herhaling, herneming, vernieuwing, optreden (Duits: Darstellung, Engels: performance; Hermeneutiek: traditie als geschiedenis van (her)interpretaties;
  • Inspiratie: de betekenis van voorbeeldige en maatgevende (levende of historische, eventueel fictionele) figuren als belichaming van humanistische tradities; 
  • Opvoeding en vorming: hoe en volgens welke humanistische idealen kunnen kinderen en volwassenen worden opgevoed en gevormd tot (sociaal) weerbare mensen? 
  • Narrativiteit als de vorm van doorgeven of traditie. Zo verschijnen de bovengenoemde aspecten: mimesis, hermeneutiek, inspiratie, opvoeding en vorming als narratieve praktijken. 

Het uitgangspunt van dit vak is dat tradities als narratieve processen van mimesis gearticuleerd kunnen worden via voorbeeldige figuren die de inhouden (de verhalen, de ideeën, de waarden) van deze tradities belichamen.

Vanuit dit enigszins abstract geformuleerde uitgangspunt begeven we ons in enkele belangrijke hedendaagse debatten over humanisme:
  • Het debat over de verhouding tussen de mens en andere dieren zoals dat wordt gevoerd vanuit het werk van Frans de Waal 
  • Het debat over de toekomst van het humanisme, en van de mens, zoals dat is aangezwengeld door Yuval Noah Harari in zijn recente boek Homo Deus
  • Het debat over levenskunst als gedaante van het humanisme als levensbeschouwing 

Parallel aan de hoor/werkcolleges loopt in dit vak een praktijkdeel, waarin de deelnemende studenten in tweetallen een wederzijds coachingstraject volgens de zelfconfrontatiemethode (ZKM) uitvoeren, en daarvan schriftelijk verslag doen. In de ZKM wordt de relatie met voorbeeldfiguren en traditie grondig onderzocht, o.a. door het in kaart brengen van waarde¬gebieden die in deze relatie in het geding zijn.

Werkvormen

Hoor-/werkcolleges en praktijkonderzoek in tweetallen. De interactieve hoor-/werkcolleges beogen overdracht en verdieping van kennis en inzicht. In de colleges wordt de literatuur besproken, indien mogelijk en wenselijk aan de hand van refera­ten die beurtelings door de studenten worden ver­zorgd. De hoor/werkcolleges zijn bedoeld voor het verwerken van de literatuur en het leggen van verbanden en bevorderen zo de verdere verwerking en praktische toepassing van de stof. Parallel aan de hoor/werkcolleges loopt in dit vak een praktijkdeel, waarin de deelnemende studenten in tweetallen een wederzijds coachingstraject volgens de zelfconfrontatiemethode (ZKM) uitvoeren, en daarvan schriftelijk verslag doen.

Toetsvormen

Een individueel schriftelijk werkstuk (paper) waarin aan de hand van de bespreking van een concrete voorbeeldfiguur blijk wordt gegeven van het bereikt hebben van de leerdoelen 1 t/m 5 (telt voor 50% mee in het eindcijfer); een schriftelijk essay dat de kennisname en de verwerking van met name de historische literatuur ondersteunt (telt voor 20% mee in het eindcijfer); en een individueel verslag van het ZKM onderzoek (leerdoel 6) (telt voor 30% mee  in het eindcijfer). Het historische essay wordt halverwege het vak gemaakt. In het werkboek van dit vak staan richtlijnen voor beide werkstukken. Elk van de drie toetsonderdelen (het schriftelijk werkstuk, het schriftelijk essay en het ZKM verslag) moet voldoende zijn.

Literatuur

en bronnen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Verplichte literatuur (onder voorbehoud van aanvullingen en kleine wijzigingen – kijk in het werkboek voor de definitieve literatuur):
  • Atkins, Kim (2008), Narrative Identity and Moral Identity. A practical Perspective. New York, London: Routledge.
  • Duyndam, J. (2011), De liefde van Alcestis. Over relatio­ne­le weerbaarheid en hermeneutische levensbeschou­wing. Amsterdam: SWP, 2011. ISBN 978 90 8850 257 6
  • Girard, René (2007), Mimesis and Violence. In: James, G. Williams (ed.) The Girard Reader. New York: The Crossroad Publishing Company, p. 9-19. (op ELO)
  • Harari, Yuval Noah (2017), Homo Deus. Een kleine geschiedenis van de toekomst (pagina’s nader op te geven)
  • Heiden van der, Gert-Jan (2016), Hermeneutiek en vertaling. Filosofie 26 nr. 3, p. 8-13.
  • Hermans, H & E. Hermans-Jansen (1995), Self-Narratives. The Construction of Meaning in Psychotherapy. New York: The Guildford Press
  • Hermans, H & E. Hermans-Jansen (2009), Het verdeelde gemoed. Over de grondmotieven in ons dagelijks leven. Barneveld: HNB Uitgeverij Nelissen
  • Hobsbawm, Eric & Terence Ranger (2012), The Invention of Tradition. Cambridge: Cambridge University Press [1983], chapter 1: Introduction: Inventing traditions, p. 1-14. (op ELO)
  • IJsseling, S. (1990), Mimesis. Over zijn en schijn. Baarn: Ambo.
  • Praag van, Jaap (2009), Om de geestelijke weerbaarheid van humanisten. Samenstelling: Peter Derkx. Breda: Papieren Tijger.  Hieruit de hoofdstuk­ken ‘Geloof in de mens’ en ‘Autonoom humanisme’.
  • Sarbin, Theodore R. (1986), The Narrative as a Root Metaphor for Psychology. In: idem, Narrative Psychology. The Storied Nature of Human Conduct, New York: Praeger Publishers, p. 3-21. (op ELO)
  • Sarbin, Theodore R. (1982), The Quixotic Principle. A Belletristic Approach to the Psychological Study of Imaginings and Believings. In: Vernon L. Allen & Karl E. Scheibe (eds), The Social Context of Conduct. Psychological Writings of Theodore Sarbin, New York: Praeger Publishers, p. 169-186. (op ELO)
  • Ungar, M., ‘Social Ecologies and Their Contribut­ion to Resilience’. In: M. Ungar (ed.), The Social Ecology of Resilience. A Hand­book of Theory and Prac­tice.Springer 2012, p. 13-31. (als ‘sample pages’ vrij te downloaden via de website van de uitgever)
  • Tongeren van, Paul (2013), Leven is een kunst. Over morele ervaring, deugdethiek en levenskunst. Zoetermeer: Klement, hoofdstukken II en III (p. 53-134), plus een hoofdstuk naar keuze.
  • Waal de, Frans (2013), De Bonobo en de Tien Geboden. Moraal is ouder dan de mens. Amsterdam, Antwerpen: Atlas Contact. 
OF:
  • Waal de, Frans (2016), Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn? Amsterdam, Antwerpen: Atlas Contact.
  • Walter, Nicolas (1998), Humanists, Humanities, Humanisms. In: Humanism. Finding Meaning in the Word. Amherst NY: Prometheus Books. p. 19-34. (op ELO)
De literatuur bij de historische colleges wordt nader bekend gemaakt