Cookies

Deze website maakt gebruik van cookies. Wij verzoeken u cookies te accepteren. Meer info

Naar de inhoud

Informatie - documentatie - onderzoek - archief

Kromme Nieuwegracht 29, 3512 HD, Utrecht

T (030) 239 01 64, hhc@uvh.nl
IBAN NL 25 INGB 0007 6954 53 

Tom Böhm

Hoofdstuk 13: Multatuli: De Haven van het Ware: Multatuli en Vrije Studie


Drs. Tom Böhm (1954) is vice-voorzitter van het Multatuligenootschap in Amsterdam en werkzaam geweest in het middelbaar en hoger onderwijs en als onderzoeker-publicist.


Vak-interessegebied : Literatuur- en cultuurgeschiedenis



Algemeen


Multatuli’s werk beleefde in ruim 150 jaar talloze edities. De laatste decennia kan men in de boekhandel eigenlijk alleen nog terecht voor Max Havelaar - eventueel hertaald - en Woutertje Pieterse. Maar antiquarisch is er nog veel verkrijgbaar. Vóór WO-II  werd een zich emanciperend lezerspubliek ruimschoots bediend, vaak volksedities door belezen vrijdenkers. Ook de bloemlezingen mogen er zijn, bv. die voor het onderwijs van J.B. Meerkerk (1920). Deze vangt zelfs aan met een zelden afgedrukte ambtelijke missive uit Douwes Dekkers pen d.d. 1851, de geest ademend van eerlijke handel en een voorafschaduwing van Havelaar. In het algemeen zijn de vroegere keuzes en toelichtingen nog opvallend helder en inspirerend.

Dit geldt ook voor menig ouder monografisch opstel. Bijvoorbeeld dat van Jan en Annie Romein in hun vaak herdrukte Erflaters van onze beschaving. Of van Garmt Stuiveling, mede-grondlegger van de moderne Multatuli-studie én het Humanistisch Verbond, in zijn ook meermaals herdrukte Een eeuw Nederlandse letteren. Zij laten het belang van Multatuli voor onze cultuur goed uitkomen, des te beter door de (literair-)historische context. Willem Frederik Hermans deed er met zijn De raadselachtige Multatuli (1976) een flinke schep bovenop, inclusief de nodige pracht-illustraties.

Van recenter datum is de CPNB-schoolbloemlezing Multatuli! (1987) met doorlopende toelichtingen. Uit deze tijd stamt ook de zgn. ‘Salamander-pocketeditie’: ál het primair werk, dus incl. de zeven bundels Ideën, met steeds een deskundig nawoord. Multatuli, een zelfportret (2010) is een mooie mix van brieven - zegel van z’n talent - en primair werk, een heerlijke kennismaking. Hiertoe kan men ook terecht in Multatuli’s geboortehuis, nu een museum met ’n fraaie expositie over zijn levenswerk en multatuliana als handschriften, bureau of sterfsofa. Het kent bovendien een uitgebreide studiecollectie en verkoopt relevante publicaties zoals de inleiding van Philip Vermoortel, De schrijver Multatuli (1995) of - voor wie de smaak te pakken heeft - de vuistdikke, bekroonde biografie van Dik van der Meulen (2003). Korsjespoortsteeg 20, A’dam. Zie: www.multatuli-huis.nl.

 

Verder lezen:

  • Menno Ter Braak, ‘Multatuli, Droogstoppel, Havelaar’, in: Verzameld werk, dl. 4 (1951), p. 49-61.
  •  Henri A. Ett, Multatuli in Delft (Delft, 1970).
  •  P. Spigt, ‘Multatuli, ’n bevrijder’,  ‘Omkeren als métier: Multatuli als moralist’, in: -, Keurig in de kontramine, over Multatuli (A’dam, 1975), p. 28-40, 184-203.
  • Dr. O. Noordenbos, ‘Joh. van Vloten en Multatuli’, in: -, Het atheïsme in Nederland in de negentiende eeuw, een kritisch overzicht (R’dam, 1931), p. 46-63. Reprint Nijmegen, 1976, tezamen met P. Spigt’s Raddraaiers der redelijkheid, portretten van vrijdenkers.
  •  H.H.J. de Leeuwe, ‘Multatuli als denker’, in: Over Multatuli jrg. 1, no. 1 (1978), p. 52-58. [helder en doordacht]
  •  A.L. Constandse, ‘Multatuli’, ‘Multatuli en de moraal’ en ‘Multatuli’s atheïsme’, in: -, Geschiedenis van het Humanisme in Nederland (Den Haag, 1980), p. 106-118.
  •  Nop Maas, ‘Als een priester en zijn preekstoel - Multatuli en het tijdschrift De Dageraad’, in: Peter Derkx, Ulla Jansz, Corrie Molenberg en Carla van Baalen (red.), Voor menselijkheid of tegen godsdienst? Humanisme in Nederland, 1850-1960 (Hilversum, 1998), p. 69-83.
  •  Siebe Thissen, De spinozisten, wijsgerige beweging in Nederland (1850-1907), inz. par. 5.1 en 5.2 over Multatuli, p. 113-125. [zeer goed]
  • Tom Böhm, ‘Multatuli en de waarheidszoekers ofwel de godsdienst van het goede’, in: Bert Gasenbeek (red.), Denkers zonder dogma's (Utrecht, 2007), p. 114-147.
  •  August Hans den Boef en Kees Snoek, O God, er is geen God! Multatuli over geloof en godsdienst (A’dam, 2008). [toelichting én bloemlezing]
  • Philip Vermoortel, ‘Multatuli als religiecriticus’, in: Over Multatuli jrg. 33, no. 67 (2010), p. 47-55. [helder overzicht]
  • Tom Böhm, ‘De wakkerschudder is een weldoener’- Multatuli’s actualiteit’, in: Bert Gasenbeek (red.), ‘Misschien is niets geheel waar… en zelfs dát niet’ - Multatuli: inspiratiebron voor vrijdenkers en humanisten (z.p., 2010).*
  • Bovenstaande bundel bevat in reprint ook twee oudere brochures  van gekende Dageradianen, resp. H.C. Muller, Een woord over Multatuli (A’dam, 1883) en F. Domela Nieuwenhuis, Multatuli als ketter bij uitnemendheid (Enschede, 1909). Ze reflecteren Multatuli’s morele, politieke en sociale zeggingskracht, contemporain maar niet vervaagd.

* Een korte versie verscheen in Jaarboek Multatuli 2015. Voor publicaties en lezingen van de auteur zie: www.leesmultatuli@blogspot.com.




Home

Diensten

Organisatie

Externe links