Geschiedenis van het humanisme

Algemeen

De geschiedenis van de humanistische traditie in Nederland gaat in ieder geval volgens Anton Constandse terug naar de late Middeleeuwen. In zijn boek Geschiedenis van het humanisme in Nederland (Kruseman, 1967; uitverkocht) schets hij de ontwikkeling van het ‘vrije’ denken van de 14e tot de 20e eeuw.

Onder redactie van Paul Cliteur en Wim van Dooren verscheen in 1991 de fraaie bundel Geschiedenis van het humanisme; hoofdfiguren uit de humanistische traditie (Amsterdam, Boom, 1991; uitverkocht). De bundel beperkt zich niet tot Nederland, ook het humanisme in de oudheid en de Engelstalige wereld komen aan bod.

Vrijdenken

De vrijdenkersbeweging in Nederland is in 1856 onder de naam De Dageraad opgericht; tegenwoordig heet de vereniging De Vrije Gedachte. De beginperiode in de 19e eeuw is goed beschreven in Jan ten Bokkel, Gidsen en Genieën, De Dageraad en het vrije denken in Nederland 1855-1898 (Dieren, 2003).

Ter gelegenheid van het honderdvijftigjarig bestaan van De Vrije Gedachte in 2006 verscheen onder redactie van Gasenbeek, Blom, en Nabuurs de bundel God noch autoriteit; geschiedenis van de vrijdenkersbeweging in Nederland (Amsterdam, Boom, 2006; uitverkocht).

Onder de titel ‘Op zoek naar 'het ware, het goede en het schone': 150 jaar vrijdenkersbeweging in Nederland(1856-2006)’ geven Gasenbeek en Nabuurs een beknopte beschrijving van de roemruchte geschiedenis van de vrijdenkers.

Humanitas

Een goed  overzicht van de geschiedenis van Humanitas biedt Michael Kerkhof in ‘Humanitas: geschiedenis en toekomst’ (2006). In Geen opgeheven vinger maar een uitgestoken hand: Humanitas als landelijke organisatie voor maatschappelijk dienstverlening en samenlevingsopbouw 1945-1995 schetst Nieke Zwierstra de geschiedenis van Humanitas, tegen de achtergrond van landelijke ontwikkelingen in het welzijnswerk.

Humanistisch Verbond

Een uitvoerige en omvattende studie van de geschiedenis van het Humanistisch Verbond ontbreekt er vooralsnog. In het artikel ‘Een huis voor humanisten: het Humanistisch Verbond (1946-2006)’ geven Gasenbeek, Brabers en Kuijlman een duidelijk overzicht van 60 jaar HV.

Ter gelegenheid van het veertigjarig bestaan van het Humanistisch Verbond publiceerden Flokstra en Wieling  De geschiedenis van het Humanistisch Verbond 1946-1986.

Zie voor verdere informatie het menu item BRONNEN de rubriek 'kernteksten humanisme'. Hierin staat ook een aantal gedigitaliseerde versies van bovengenomede boeken die niet meer in de reguliere handel te verkrijgen zijn.